Alüminyum Hurda Geri Dönüşüm

BİR SON EK: -ano

Yahudi soyadlarında ön veya son eklere sıkça rastlanır. Bunlar genelde İbranice veya Aramice’den, bazen de Arapçadan veya başka dillerden alınmış veya esinlenmiştir. İbranice kökenli ‘ben’ ile Aramice kökenli ‘bar’ ön eklerine 8 Ağustos 2018 tarihli yazımda değinmiştim. Bugün de ano son ekini inceleyelim.

Bilindiği gibi, Kastilyalı İsabella ile Aragon Kralı Fernando’nun 1492 ve Portekiz Kralı Manuel’in 1496 tarihli fermanları sonucu, dinlerinden feragat etmektense tüm varlıklarını terk edip göç etmeyi yeğleyen Yahudilerin bir kısmı daha sonra yerleştikleri mahallerde, özellikle de Osmanlı İmparatorluğunda, ayrıldıkları kentin adını soyadı olarak kullanmaya başlamışlardır. Kordova, Geron, Navaro, Geron vs. kimi isimler yalın olarak kullanılmışsa da bazıları Toledano soyadında olduğu gibi bir son ek ile uyarlanmıştır.

‘ano’ ekini Prof. Haim-Vidal Sephiha, Breve diccionario etimológico de la lengua española1 sözlüğüne dayanarak bir aidiyet sıfatı olarak nitelendirmektedir.2  ‘ano’ Türkçe: Kordova-lı veya Toledo-lu, İbranice3: Aram-i, Yeruşalm-i türevlerinde olduğu gibi ‘bir yere ait olmak’, ‘bir yerden gelmiş olmak’ anlamına gelmekte, ailenin uzun vadeli ikamet bölgesine ilişkisine ışık tutmaktadır.

Birkaç örnekle tamamlıyayım: Toledano (Toledo), Soryano (Soria), Rosano (Rosa), Gormezano (Gormez), Taragano (Tarragona), Samrano (Sambra), Kapuano (İtalya’da Capua), Kastoryano (Yunanistan’da Castoria), Romano (Roma) vs... Veya Mexicano, Africano...

ALFANDARİ - ALPHANDARY

Bu soyadına ilk kez Toledo kentinde, 1241 yılında vefat eden İsak ben Yehuda’ya ait kayıtlarda rastlandı. Encyclopedia Judaica, köklerinin Yehuda kabilesine mensup Bezalel Ailesine kadar uzandığını iddia eden Alfandarilerin 1492’den sonra Portekiz’e ve oradan Mısır’a, Fransa’ya ve Osmanlı’ya4 göç ettiğini ve çok değerli eserler vermiş din adamları, bilge kişiler ve cemaat liderleri yetiştirdiğini nakleder.5

Alfandari sözcüğünün etimolojisiyle ilgili değişik varsayımlar mevcut. Şöyle ki:

1. Endülüs’te Malaga yakınlarında Alpandeire belgesiyle ilintili olabileceği6,

2. Alfambra/Alhambra (Elhamra)’dan kaynaklanabileceği7,

3. Arapça Al Fandar sözcüğünden geliştiği... Ki bu konuda da iki değişik yaklaşım mevcuttur:

a. Bir sava göre Al Fandar, Endülüs’te ailenin özellikle ‘Vergi Toplayıcısı” olan mesleğinin Arapça çevirisidir.8

b. İkinci sav ise Arapça sözcüğün ‘Al Fan Dar’ olarak yazıldığında ‘Fen/Bilgi/İlim Kapısı’ olarak anlamı.9

Şahsen, 3.b şıkkının en makul izahat olduğu kanaatindeyim.

Yahudi soyadlarında ön veya son eklere sıkça rastlanır. Bunlar genelde İbranice veya Aramice’den, bazen de Arapçadan veya başka dillerden alınmış veya esinlenmiştir. İbranice kökenli ‘ben’ ile Aramice kökenli ‘bar’ ön eklerine 8 Ağustos 2018 tarihli yazımda değinmiştim. Bugün de ano son ekini inceleyelim.

Bilindiği gibi, Kastilyalı İsabella ile Aragon Kralı Fernando’nun 1492 ve Portekiz Kralı Manuel’in 1496 tarihli fermanları sonucu, dinlerinden feragat etmektense tüm varlıklarını terk edip göç etmeyi yeğleyen Yahudilerin bir kısmı daha sonra yerleştikleri mahallerde, özellikle de Osmanlı İmparatorluğunda, ayrıldıkları kentin adını soyadı olarak kullanmaya başlamışlardır. Kordova, Geron, Navaro, Geron vs. kimi isimler yalın olarak kullanılmışsa da bazıları Toledano soyadında olduğu gibi bir son ek ile uyarlanmıştır.

‘ano’ ekini Prof. Haim-Vidal Sephiha, Breve diccionario etimológico de la lengua española1 sözlüğüne dayanarak bir aidiyet sıfatı olarak nitelendirmektedir.2  ‘ano’ Türkçe: Kordova-lı veya Toledo-lu, İbranice3: Aram-i, Yeruşalm-i türevlerinde olduğu gibi ‘bir yere ait olmak’, ‘bir yerden gelmiş olmak’ anlamına gelmekte, ailenin uzun vadeli ikamet bölgesine ilişkisine ışık tutmaktadır.

Birkaç örnekle tamamlıyayım: Toledano (Toledo), Soryano (Soria), Rosano (Rosa), Gormezano (Gormez), Taragano (Tarragona), Samrano (Sambra), Kapuano (İtalya’da Capua), Kastoryano (Yunanistan’da Castoria), Romano (Roma) vs... Veya Mexicano, Africano...

1Guido Gomez de Silva, s. 61

2 Haim-Vidal Sephiha, 30 Ağustos 2018 tarihli iletisi

3 Rav David Sevi, 23 Ağustos 2018 tarihli iletisi.

4 Örneğin: İstanbul’da ‘Dayyan’ Hayim Alfandari ve Sabetayizmle mücadele eden Av Bet Din Eliyau Yaakov Alfandari, Bursa’da Haham İsak Rafael Alfandari.

5 Yehoşua Horowitz, “Alfandari”, Encyclopedia Judaica, C. 2. 

6 Mişel Alfandari (Paris)i 8 Ağustos 2018 tarihli iletisi.

7 Wikipedia, “Alfandari”.

8 C.G., “Racines”, Arche Dergisi (Paris), 1985.

9 Mişel Alfandari, anılan iletisi.

 

 

 

 

İLGİLİ HABERLER

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün
Yorum Yapmak için üye girişi yapın!Yorum yapabilmek için üye girişi yapmanız gerekiyor...
Üye Girişi yapmak için Tıklayın