Soyadlarımız: SAPORTA (ça Porta)

1492 öncesinde İspanya’nın özellikle Katalonya bölgesinde ve Mayorka Adasında değişik formatlarda görülen Saporta soyadının anlamını kimi ‘sasportas=kapılar’ veya kimi ‘sas portas = seis portas - altı kapı’ şeklinde yorumlayan birçok köken bilimcinin anlatımlarında söz konusu kapıların yerine ve ayrıntılarına ilişkin tatmin edici herhangi bir belgeye veya bilgiye rastlanmamakta1. Mişna2’nın altı kitabı, Kudüs’ün altı kapısı, Gök kubbenin veya cennetin altı kapısı ve benzeri atıflar ile sair rivayetler de objektif bilimsel bir sonuca götürmemekte3.

Edouard Roditi’nin, Fransa’nın güneyinde Desportes kasabasında yaşayan Yahudilerin 13. yüzyılda Kral Philip Auguste IV. tarafından kovulmalarını takiben İspanya’ya göç ettiklerinde bu soyadını kullanmaya başladıkları iddiasını doğrulayacak bir belgeye rastlayamadık4.

1252-1492 İspanyol arşivlerini tetkik eden köken bilimci Matilde A. Tagger belgesel araştırmaları sonunda orijinal soyadının Katalan lisanında ‘kapı’ anlamına gelen ‘ça Porta’ olduğu sonucuna varmakta. Katalan tarihçi Figueras da Gerona kenti surlarının Yahudi mahallesine açılan tek kapısından bahseder. Orta Çağ yazıcılarının bu sözcüğü fonetik yaklaşımına dayanarak Çaporta, Saporta veya Sas Portas olarak kaydetmiş olmaları muhtemeldir5.

12. yüzyılda, Kudüs Yahudilerini teşkilatlandıran Barselonalı (kimine göre Geronalı) filozof, din bilgini ve yorumcu Moşe ben Nahman’ın (Ramban veya Nahmanides) orijinal Katalanca adı Bonastruc ça Porta idi6.

Soyadı 1492 yılından sonra Kuzey Afrika’ya ve Osmanlı Balkan bölgelerine yayılmıştır. 1509 yılında İspanyollar Oran’ı işgal edince ikamete devam izni verilen yalnız altı aileden biri olan Saporta ailesi diplomasi ve ticaret alanında başarılı olmuştur7.

15. yüzyılda Katalonya’dan Edirne’ye göç eden bilge haham Hanukh Saporta Rabinik Yahudilerle Karaylar arasında barışma çabalarına katılmıştı. Orta Avrupa’da baskı altında olan Aşkenaz cemaatlerini Osmanlı’ya davet eden ünlü İsak Sarfati8’den sonra onun yerine geçmiş9, 1482’de İstanbul’a taşınarak orada bir yeşiva kurmuştu.

Saportes, Sportes, Sporte, Sportiche, Zaporta, Da Portella, De Portela, Portal, Chicheportiche (Chiche > Şeş > 6) vesair değişkenleri olan bu soyadına Hristiyanlar arasında da Portal veya Del Porta formatıyla rastlanır.

1 Benzion Kaganoff, Abraham Laredo, Jacques Taieb, Paul Sebag, Maurice Eisenbeth, Joseph Toledano.

2 Sözlü Tora’nın Rav Yeuda HaNasi tarafından yazıya dökülmüş hali.(Sevivon)

3 Joseph Toledano, Une Histoire de Familles, Jerusalem

4 Edouard Roditti,  “El nombre de famiya Saporta”, Şalom, 26 Şubat 1986.

5 Mathilde A. Tagger, “The Surname Sasportas: An Onomastical Analysis”, Sephardic Horizons, V. 3 Issue 3, 2013.

6 Patronat Call de Gerona, Nahmanides

7 J.Toledano, adı geçen eser.

8 Naim A. Güleryüz, Bizans’tan 20.Yüzyıla Türk Yahudileri, 2012, s.24 ve 34.

9 Encyclopedia Judaica, 2. Baskı, C. 18, S.39.

İLGİLİ HABERLER

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün
Yorum Yapmak için üye girişi yapın!Yorum yapabilmek için üye girişi yapmanız gerekiyor...
Üye Girişi yapmak için Tıklayın