29 Mart 2020 Pazar 21:55

Aşkenaz soyadlarından - 4*

Naim A. GÜLERYÜZ Perspektif 1128 görüntüleme
31 Temmuz 2019 Çarşamba

Meskenlerde Renkler ve Simgeler

1 Mayıs 2019 tarihli yazımızda belirttiğimiz gibi, Ortaçağ’da Almanya’da Frankfurt başta olmak üzere Worms ve diğer bazı kentlerindeki Yahudi mahallelerinde her evin bir renge boyanması ve de bir çiçek veya hayvan figürü ile betimlenmesi geleneği (belki de zorunluğu) mevcuttu. Zamanla bu figürlerin ev halkı tarafından soyadı olarak kullanılmaya başlandığını da belirtmiş ve bazı örnekler sunmuştuk: Adler = kartal, Blum = çiçek, Rozen = gül, Schild = kalkan veya arma, Rothschild = kırmızı kalkan veya arma.

Bugün konuyu, toplumumuzdan Almanya’da şekillenen bazı soyadı örnekleriyle zenginleştirelim:

Fuchs = Tilki. Frankfurt’ta 78 No.lı evin sakinlerince benimsenmiş soyadı. Bazen kızıl saçlı bir kişiye takılmış bir takma ad olarak veya 18.-19. yüzyıllarda bazı Polonyalı hahamlarının kürk yakalı elbiselerine izafeten de kullanılmıştır. Fox, Fucks, Foxman gibi değişkenleri vardır.

Haas, Hare = Tavşan. Frankfurt’ta tavşan resimli, biri kırmızı diğeri altın sarısı renkli iki evin varlığı bilinmektedir.

Hirsch: İbranice geyik anlamına gelen Zvi sözcüğünün Yidiş lisanında karşılığıdır. Özellikle Orta ve Doğu Avrupa Yahudi topluluklarında yaygın olan ‘kinnui’ uygulamasına göre Yakup Peygamber’in çocuklarını tarif ederken Naftali için kullandığı ‘salıverilmiş geyik’ deyiminden (Yaradılış, 49:21) kaynaklanmıştır. 

Wolf  =  Kurt.  Wolf ayrıca Tevrat’ta (Yaradılış 49:27) Binyamin’in takma adı olarak da görülmektedir. Değişik lisanlarda Lopez (İspanyolca), Lupu (Romence), Wilk (Slav dilleri) gibi değişkenlerine de rastlanmaktadır.

Bazı Aşkenaz Meslek Adları

Daha önce de belirttiğimiz gibi Meslek adları gerek Sefarad gerek Aşkenaz ailelerde sık görülen birer öğedir. Ülkemiz Aşkenaz toplumunda rastladığımız bu gibi soyadlarından bazı örneklerle devam edelim:

Feldman: Feld, Almanca ve Yidiş lisanlarında ‘tarla’ anlamına gelen ‘feld’ sözcüğüne atıfla  ‘çiftçi veya tarla işleyen. Ayrıca Avusturya’da Feld adlı bir beldenin adına da bağlanır.

Dorfman: Almanca ve Yidiş lisanlarında ‘köy’ ün karşılığı ‘dorf’ sözcüğünden kaynaklanarak ‘köylü’ anlamına gelmektedir.

Lehrer: Öğretmen anlamında olup İbranice ‘Melamed’in karşılığıdır. Lehrman, Lerner ve benzeri değişkenleri bilinir.

Salzer: Tuz satıcısı, tuzlayan veya tuzla işletmecisi anlamında bir sözcüktür.

Schustermann: Almanca ‘ayakkabı imalatçısı’ anlamında ‘schuster’ sözcüğünden türemiştir. İbranice karşılığı ‘Sandlar’, Latincesi ‘Sutor/Suttor’ olarak verilmektedir.

Serf: İbranice ‘geyik’ karşılığı, Hirsch ile eş anlamlı bir sözcüktür. Fransızca fonetikte ‘s’ olarak okunan ‘c’ harfiyle başlayan ‘cerf’ de geyik anlamındadır. Ünlü Milli Futbolcumuz Galatasaraylı Rober Serf Eryol (1929-2000) ’serf’  sözcüğünün kaynağını: ‘Polonya Yahudi’si olan babasının atalarının Polonya’da derebeylik toplum düzeyinde toprakla beraber alınıp satılan hizmetkârlardan olduğundan ‘serf’ olarak anıldığı ve bu sıfatın aile fertlerine lakap olarak yapıştığı, babasının daha sonra Eryol soyadını aldığı’ şeklinde ifade ederdi.

 

(*) Kaynaklar: dbs.bh.org.il/family name ve Lars Menk, Dictionary of German Jewish Surnames, Oxford, 1989

1  Naim A. Güleryüz, Toplumsal Yaşamda Türk Yahudileri, 2012, s. 223

 

 

 

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün
Yorum Yapmak için üye girişi yapın!Yorum yapabilmek için üye girişi yapmanız gerekiyor...
Üye Girişi yapmak için Tıklayın

İLGİLİ HABERLER

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Tünelin Ucu-İzel ROZENTAL

Tünelin Ucu-İzel ROZENTAL

Mozotros Ailesi-İrvin MANDEL

Mozotros Ailesi-İrvin MANDEL

Vizyondakiler

Vizyondakiler