5 Ağustos 2021 Perşembe 20:49

SOYADLARIMIZ: Abajo, Abraham, Afia, Akriş, Albukrek

Naim A. GÜLERYÜZ Perspektif 2793 görüntüleme
16 Ekim 2019 Çarşamba

ABAJO

İspanyolca sözlük anlamı ‘aşağısı’ olan bu sözcük muhtemelen ‘tepenin aşağında’ veya ‘akıntı yönünde’ ikamet eden bir kişiyi anımsatmaktadır1. Anadolu’da da bazen bazı sinagoglar (Örneğin: İzmir, Tire ve Aydın’da) ’konumlarına göre ‘kal de abajo’ (aşağıdaki sinagog) veya ‘kal de ariva’ (yukarıdaki sinagog) olarak adlandırılmıştır2.

ABRAHAM

Zaman zaman soyadı olarak kullanılan bu ismin anlamı Tevrat’ın Yaradılış/Bereşit kitabının 17:5 ayetinde belirtilmiştir: “Ve artık Avram diye çağrılmayacaksın. İsmin Avraam olacak – çünkü seni birçok milletin babası yaptım.”3

AFİA  -  AFFİA -  AFYA

Afia, Arapça ‘sağlık, esenlik’ anlamına gelen ‘afiyet’ sözcüğünün kısaltılmış halidir.

1381’de Sevilya, 14. yüzyılda özellikle Saragossa belgelerinde saptanan bu soyadına çok kez Abulafya, Abunafya, Abelafia ve benzeri değişkenleriyle Yahudi ve Arap ailelerinde rastlanmakta4.

AKRİŞ -  AKRİSH -  AKRİCHE

Akriş sözcüğünün Arapça anlamı Bet Hatfutsot tarafından ‘dikenli bitki, ıspanak’, Guggenheim tarafından ‘yengeç’ olarak verilmiş, muhtemelen fiziki bir özelliği anlatmak için lakap olarak kullanıldığı belirtilmiş.

İspanya’da 1352 tarihli bir belgede Yahudi soyadı olarak rastlandı5.

19. yüzyılın ilk yarısında Kamondo’nun Osmanlı Yahudi toplumunda başlattığı modern eğitim hamlesine “Çocuklarımız Hıristiyanlaştırılıyor” feryadıyla karşı çıkan bağnaz grubun başında İsak Akriş adındaki haham bulunuyordu6.

ALBUKREK - ALBUQUERQUE

Albukrek soyadının kökeni İspanya’nın Portekiz’e sınır Badajoz eyaletinde tarihi bir belde olan Albuquerque kentidir. [ABD de New Mexico eyaletinde de aynı isimde bir kent bulunduğunu not edelim.)

Albuquerque adı Latince albo (beyaz) ve quercus (meşe ağacı) sözcüklerinden oluşup ‘beyaz meşe ağacı’ anlamındadır7.

15. yüzyılda kullanılmaya başlandığı görülen bu soyadı İspanyol menşeli olmasına rağmen daha çok Portekiz’de ve ünlü denizci kâşif Afonso de Albuquerque tarafından 1510 yılında keşfedilen Batı Hindistan’da rastlanmış8.

1497’de ülkeyi terk zorunluğunda kalan ve Protestan Amsterdam ile Londra’ya geçebilen Portekiz Yahudilerinden Albuquerque ailesi Hollanda’dan karayoluyla Osmanlı’ya göç ederek, MÖ 3. yüzyılda Babil sürgününden sonra gelip Ankara’da ikamet edenlerin yaygın olduğu Altındağ semtine yerleşti9.

Ülkesine göre Alboukrec, Alburquerque, Alboukrek ve benzeri değişik yazımlarla ifade edilen bu soyadı ülkemizde Albukrek olarak kullanılmaktadır. Kimi aileler ise 1934 tarihli Soyadı Kanunundan sonra Ender, Paker gibi soyadları aldı.  

 

1 Hanks, 1.

2 Naim A. Güleryüz, Trakya ve Anadolu’da Yahudi Yerleşim Yerleri, Gözlem, 2018.

3 Tevrat/Tora-1, Bereşit, Çeviren Moşe Farsi

4 dbs.bh.org.il

5 dbs.bh.org.il.

6 Güleryüz, Bizans’tan 20. Yüzyıla Türk Yahudileri, 2012, s. 151-152.

7 Hanks, s.7.

8 Dictionnaire, s.20.

9 Viktor Albukrek’e 30 Eylül 2019 tarihli bilgi notu için teşekkürler.

 

 

 

 

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün
Yorum Yapmak için üye girişi yapın!Yorum yapabilmek için üye girişi yapmanız gerekiyor...
Üye Girişi yapmak için Tıklayın

İLGİLİ HABERLER

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Şalom TV GZ

MOZOTROS AİLESİ - İrvin Mandel

MOZOTROS AİLESİ - İrvin Mandel

TÜNELİN UCU - İzel Rozental

TÜNELİN UCU - İzel Rozental