26 Eylül 2020 Cumartesi 01:27

Soyadlarımız: Fernandes, Gormez, Malka, Mayorkas, Yedidya

Naim A. GÜLERYÜZ Perspektif 3647 görüntüleme
29 Ocak 2020 Çarşamba

FERNANDEZ

Eski Cermen toplumunda Ferdi (seyahat) ile Nanti (cesur) sözcüklerinden oluşan Ferdinanti ‘cesur maceracı’ anlamında bir isimdi. 6. yüzyılda Vizigotlar tarafından İspanya’ya götürülen bu isim Fernando olarak gelişmiş, nihayet gerek Yahudiler gerekse din değiştirme zorunluluğuna kalan bazı yeni Hristiyanlar (Conversos) tarafından ‘Ferdinand’ın oğlu’ anlamında Fernandez şekliyle soyadı olarak kullanılmaya başlanmış ve göçlerle İtalya’ya ve Güney Amerika’ya taşınmıştı.

İstanbul’da 1862 yılından beri mevcut olan ve 1865’te ‘Yabancılar Cemaati’ adını alan İtalyan Musevi toplumunun öncü kurucularından biri ve ilk başkanı Daniel Fernandez idi.

GORMEZ - GORMEZANO - GOREN

Almanya’nın en eski beş Yahudi toplumundan biri olan Worms’dan3 İspanya’ya göç edenlerin Kastilya-Leon bölgesinde Soria iline bağlı Gormez  (veya Gormas, Gomes ve benzeri yazımlar) beldesine yerleşmiş veya yerleştikleri beldeye Worms’un yerel okunuşu olarak Gormes adını vermiş olmaları mümkündür. İlerdeki dönemlerde İspanya’dan ayrılmak zorunda kalanların daha önce de değindiğimiz -ano son takısını ekleyerek Gormezano soyadını benimsemiş olmaları da normal bir davranıştı. Kuşaklar sonrasında İsrail’e göç eden ve yerel bir soyadı yeğleyen bazı Gormezano’lar İbranice ‘harman yeri’ anlamında Goren soyadını kullanmayı yeğlemişlerdi4.

MALKA

Malka İbranice ‘meleh’ sözcüğünün eşdeğeri olarak Aramice’de ‘kral’ anlamına gelir. Sudan Yahudileri hakkında ayrıntılı bir araştırma kitabı yayımlayan Eli S. Malka sözcüğün üç harfle:  ‘mem, lamed, kaf’ ile yazıldığını, alef harfi eklenirse ‘malka’ yani kral, Hé (sessiz) eklenirse ‘malkah’ yani kraliçe okunduğunu belirtir5

Bet Hatfutsot, Malka sözcüğünün Gaonimler döneminde erkek özel adı olup sonradan soyadı olarak kullanıldığı ihtimaline de değinir.

Coğrafi açıdan incelendiğinde İspanya’da Andalucia Özerk Bölgesinde Malaga ilini çağrıştırır.

MAYORKAS

Balear Adalarında 5. yüzyıldan beri Yahudilerin yaşadığı sanılmakta. İspanya’da 1391 yılında oluşan Yahudi aleyhtarı olaylar sonrasında süregelen baskılar sonucu 1435 yılında bir kısım Mayorka Yahudileri dinlerinden feragatle Hristiyanlığı kabul etme zorunda kaldılar. O dönemde kaçabilenler veya daha sonra kripto-Yahudilere uygulanan baskı ve takipten kaçmayı başaranlar arasında nostaljik Mayorkas soyadı yaygındı.

Adada, az da olsa, Chuetas (Şuetas) diye adlanan bazı sözde Hristiyanlar varlıklarını yüzyıllar boyunca sürdürebildiler. Katalan kültürünün canlanmasını sağlayan kendileriyle ilgili bazı önyargıların sürmesine rağmen kurdukları Yahudi Mirası Birliği 20.Yüzyılın sonunda resmen tanındı ve Red de Juderias de Espana’ya (İspanyol Yahudileri Ağı) katıldı6.

YEDİDYA

TaNaH’ın 2.Samuel kitabında (12:24-25) Kral David ile eşi Batşeva’nın oğlu doğduğunda kendisine Salomon adı verildiği, ancak daha sonra “Çocuğu seven Tanrı‘nın Peygamber Natan vasıtasıyla çocuğa Yedidya adı konduğu” ifade edilir. Yedidya ‘Tanrı tarafından sevilen, Tanrı dostu’ anlamına gelir.

 

1 dbs.bh.org.il/family names

2 Bu cemaat hakk. Ayrıntılı bilgi: Güleryüz, Yerleşim Yerleri, c.1 s.165-168.

3 Diğerleri: Treves, Köln, Mayence ve Spayer.

4 İzi Gormezano ile 24-26 Aralık 2019 arası iletiler ve telefon görüşmeleri; Jean Battero-Marc Alain Ouaknin-Joseph Moingt, La Plus Belle Histoire de Dieu, Ed. Du Seuil, 1967 Türkçe Çevirisi: İsmet Birkan, İnancın En Güzel Tarihi, İş Kültür Yayını, s. 78-79.

5 Eli S. Malka, The Children of the Land of the Mehdi: The Jews of the Sudan, New York, 1997, s. 202.

6 dbs.bh.org.il/place.

 

 

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün
Yorum Yapmak için üye girişi yapın!Yorum yapabilmek için üye girişi yapmanız gerekiyor...
Üye Girişi yapmak için Tıklayın

İLGİLİ HABERLER

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR