22 Eylül 2020 Salı 12:52

Soyadlarımız: KASTORYANO, MERANDA

Naim A. GÜLERYÜZ Perspektif 4096 görüntüleme
20 Temmuz 2020 Pazartesi

KASTORYANO

Kastoryano soyadının kökeni Yunanistan’ın kuzeyinde Batı Makedonya’nın Kastoria kentidir.  

Bu beldeye Justinian Sezar zamanında 527-565 yılları arasında yerleşen Yahudilere 16. yüzyılda Sefarad göçmenlerden de katılanlar olmuştu. Osmanlıca Kesri veya Kesriye olarak bilinen Kastoria’dan ünlü bilgin Matatia Tamar liderliğinde İstanbul’a gelen yüz kadar aile Balat’ta Tekfur Sarayı olarak anılan bölgeye yerleştirilmişti. Edirnekapı’dan Eğrikapı’ya doğru gidilerek veya Balat’ta Püsküllü ile Kürkçü Çeşme sokaklarının birleştiği yerden merdivenli yoldan çıkılarak varılan bu semt Kasturiya olarak anılmaya başlanmış, merdivenli yol da Las Eskaleras de la Kasturiya (Kasturiya Merdivenleri) adıyla ünlenmişti. Minna Rozen’e göre Kasturiya  ‘tarihi 17. yüzyıl öncesine taşınabilen dört cemaatten biri’dir. 

Semtte kurulan ve Kasturiya Sinagogu olarak anılan ibadethane birkaç kez tamir edilmiş, 1950’li yıllarda Yahudilerin mahalleden taşınmaları sonucu gittikçe harap olmuş, 1991 yılında bahçeyi kiralayan bir kişi tarafından 17 Şubat 1992’de, mahalle sakinlerinin tüm ikazlarına rağmen dozerle yerle bir edilmişti. Bu tarihi yapıdan günümüze yalnızca merkez giriş kapısı, ileri yüzyıllara tanıklık edercesine ayakta kaldı. Alan bugün otopark olarak kullanılmakta. 

Kaynaklar: Michael Molho with Abraham Mevorah, Histoire des Israélites de Castoria, 1938, s.20; Marie-Christine Vafrol, Balat Faubourg d’Istanbul, İsis, 1989, s.21; Minna Rozen, İstanbul Yahudi Cemaati’nin tarihi (1453-1566) Özgün adı: A History of the Jewish Community of Istanbul The Formative Years (1453-1566). Çev. Serpil Çağlayan, İş Bankası Kültür Yayınıları, 2002, 60; Naim Avigdor Güleryüz, Trakya ve Anadolu’da Yahudi Yerleşim Yerleri, 2018, Cilt 1 s.53-56.

 MERANDA - MİRANDA

Bir kayıt hatası sonucu Meranda olarak yazılan soyadının aslı Miranda olup hem İspanya’da hem de Portekiz’de bu isimli birer kent bulunmaktadır. İspanya’da Kastilya-Leon Özerk Bölgesinin Burgos iline bağlı bir yerleşim merkezi olan Miranda de Ebro yörenin en eski Yahudi toplumlarından birini barındırmıştı. Yahudilere 1099 yılında belediye tüzüğü (Fuero) ile Müslüman ve Hristiyanlarla aynı statüde eşit hukuki ve mali haklar tanınmış, durum ileriki yıllarda değişik kraliyet fermanlarıyla teyit edilmişti. 1361 yılında iç savaş sırasında Yahudi toplumu bir katliama maruz kalmışsa da savaştan sonra haklar yenilenmiş ve 1492 fermanına kadar sürmüştü. 

Kentin Yahudi Mahallesi Calle de la İndependencia (eski Calle de los Judios) sokağı civarında idi. 1492 göçünü takiben sinagog belediyeye devredilmiş, kalan eşyaları ise Calle de la Fuente’de bir binada koruma altına alınmıştır.

Portekiz’de Miranda do Douro ise ülkenin kuzeydoğusunda, Terras de Tros-os-Montes bölgesinde Bragança iline bağlı bir yerleşim yeridir. Yaşam tarihinin çok eski olduğu bilinen belde 1286’da köy olarak idari benliğe kavuşmuştur. 1545’te Tras-os-Montes’in başkenti olan Miranda 1762’de yedi yıl savaşları sırasında büyük ölçüde hasar görmüş, son yıllarda inşa edilen iki baraj sayesinde tekrar gelişerek bir açık hava müzesine dönüşmüştür. 

Bragança’da Yahudi yaşamı 12. yüzyıla kadar uzanır. Portekiz’in ikinci kralı Sancho I. tarafından 1187’de tanınan hak ve ayrıcalıklar daha sonraki hükümdarlar tarafından da teyit edilmişti. Seviyeli bir yaşama sahip Yahudi toplumu Kral Manoel I’in Aralık 1496 fermanından sonra Portekiz’i terk ederken Hristiyanlığı sözde kabul eden ve engizisyonun amansız takibine maruz kalan Konversoslar genellikle bu bölgeye sığınmışlardı. 

Miranda do Douro bölgesinin kendine has, yerel işlemler için resmen geçerli, Portekizce ve Asturo-Leone karışımı özel bir lisanı vardır: Mirandese. Halen kentte iki yılda bir ‘Terra(s) de Sefarad bienali ve uluslararası konferansı düzenlenmekte, eski Yahudi yaşamı anıları Müzede sergilenmektedir.

Kaynaklardbs.bh.org.il/familynames;; en.wikipedia.org>wiki>miranda­­_do_duoro; Lacave,134; Ruti Meranda ile 1 Temmuz 2020 tarihli telefon konuşmamız.

 

 

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün
Yorum Yapmak için üye girişi yapın!Yorum yapabilmek için üye girişi yapmanız gerekiyor...
Üye Girişi yapmak için Tıklayın

İLGİLİ HABERLER

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

GS2

Tünelin Ucu İzel Rozental

Tünelin Ucu İzel Rozental