25 Ekim 2020 Pazar 05:20

Soyadlarımız: Arena, Chaves, Reytan,

Naim A. GÜLERYÜZ Perspektif 1449 görüntüleme
10 Ağustos 2020 Pazartesi

ARENA

İspanyolca ‘arena’ kum, ‘arenas’ kum taneleri demektir.

Arenas de Velez, İspanya’da Endülüs Özerk Bölgesinin Malaga iline yaklaşık 40 kilometre mesafede Velez’e bağlı bir belediyedir. Badem ile zeytin ağaçları ve bağlarıyla ünlü bu eski İberya köyü adını Seco Nehrinin getirdiği kumlardan alır. 

Yahudiler buraya 8. yüzyılın ortalarında yerleştiler, Endülüs İslam egemenliğinde geliştiler, Katoliklerin bölgeyi geri almasını takiben gittikçe artan baskı ve kısıtlamalarla karşılaştılar ve nihayet 1492 fermanı ile beldeyi terk ettiler. Şehirde kalan zorla Hristiyanlaştırılmış Araplar (Moriskolar) da yaşadıkları baskı ve zulme 1569 yılında isyan ettiler ve kaçabilenler yöreden ayrıldı.

Kral Katolik Ferdinand onuruna bir süre Arenas del Rey olarak tanınan kent daha sonra geleneksel Arenas adına döndü. 

Kaynaklar: malaga.us/towns-cities/Arena, Lacave,119.

 

CHAVES -  CİAVES*

Chaves Portekiz’in kuzeyinde Terras de Tras os Montes bölgesinde bulunan bir beldenin adı olup anlamı Portekizce ‘anahtar’ anlamına gelen ‘chave’ sözcüğünün çoğul halidir.

Sağlığa yararlı kükürtlü termal banyoların bulunduğu yöredeki bu belde Roma İmparatoru Vespasian I tarafından 1. yüzyılda kurulmuştur.

Orta Çağ’dan beri yerleşik Yahudi toplumunun ibadethanesi adını Tevrat’ın ilk kitabı Yaratılış’ın İbranice adı Genesis’ten aldığı söylenen Genesim Sinagogu olarak tanınırdı. 1436 yılında özel ayrıcalıklar tanınan Yahudiler 1496 fermanından sonra baskıya maruz kaldılar. Din değiştirmeyi kabul etmeyenler özellikle Amsterdam ve Londra’ya göç ettiler. Hristiyanlığı kabul etmiş gözüküp inançlarını gizlice devam ettirebilen Maranoslar’ın bir kısmı 20. yüzyılda tekrar Yahudiliğe döndü.

1724 yılında Portekiz kökenli ve Hollanda göçmeni çok zengin bir İzmirli Yahudi olan Salamon de Ciaves İkiçeşmelik Yolu üzerinde geniş bir bahçesi olan evlerinden birini sinagog olarak kullanılmak üzere bağışlamıştır. Çaves Havrası olarak da bilinen bu sinagogun bodrum katı, kentte sık sık görülen salgınlarının birinde, muhtemelen 1728-1729 veba salgını sırasında hastane olarak kullanıldığından o tarihten sonra hasta ziyareti anlamına Bikur Holim Sinagogu olarak anılmıştır. 1742’de yanan sinagog 1745’te oğlu Daniel de Ciaves, 1772’de yangınından sonra da 1800 yılında aynı aileden Manuel de Ciaves tarafından yeniden inşa edilmiştir. Sinagog halen hizmettedir. 

11.12.2019 tarihli yazımızın ek bilgilerle revizesi.

Kaynaklar:  JVL/Ciaves; en.wikipedia.org; Galante 1986, 2/285 ve 3/306;  Güleryüz-Yerleşim, 2/105.

 

REYTAN

Reitan Sicilya’nın Reggio Calabria bölgesinde Messina kentine bağlı eski bir Arap köyünün adıdır. İtalyanca reggino olarak adlandırılan bölge sakinleri yerel lehçe ile riitano/reitano olarak anılır.

Bir görüşe göre Reitan Arapça istirahat yeri anlamına gelen ‘rahal’ sözcüğünden kaynaklanmıştır. 

Edirne’nin renkli simalarından biri İsrael Reytan idi (1882-1973). Tahtakale’de, elektrik tesisatı olmadığından mumlarla aydınlatıldığı için ‘Mum Bar’ adını verdiği küçük meyhanesi aydın sınıfın, yerel yöneticilerin, İstanbul’dan bile gelen ziyaretçilerin, lüks arabalı veya faytonlu müşterilerin uğrak yeri idi. Babasından devraldığı bu meyhanede sadece fıçılardan maşrapa ile şarap içilir, herhangi bir meze bulunmazdı. İsteyen mezesini kendi getirir veya meyhaneye gelip fıstık, badem, fırında kelle satan seyyar satıcılardan alırdı. Türkçe, Fransızca ve İbranice konuşan, Edirne İdadisi mezunu, Osmanlı Edebiyatına bihakkın vakıf, dizelerini ezbere okuyabilen, giyimine hiç dikkat etmeyen, hoşsohbet İsrael Reytan sabahtan gelir, devamlı kitap okurdu. Cumartesi sabahları Mum Meyhanede felsefe sohbetleri düzenlenirdi. 

Kaynaklar: Dict.Hanks,3/182; comune.reitano.com; Guggenheimer,626; Güleryüz-Edirne,51-52.

 

 

 

 

 

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün
Yorum Yapmak için üye girişi yapın!Yorum yapabilmek için üye girişi yapmanız gerekiyor...
Üye Girişi yapmak için Tıklayın

İLGİLİ HABERLER

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR