5 Ağustos 2021 Perşembe 21:31

Soyadlarımız: Babani, Benuziglio, Daron,Schindler,

Naim A. GÜLERYÜZ Perspektif 1893 görüntüleme
1 Eylül 2020 Salı

BABANİ

Guggenheimer Babani’yi Türkçe ‘babacan’ sözcüğünün İtalyanca telaffuzu Babagiani’nin kısaltması olarak ifade etmekte, diğer bir yaklaşımla İran’da Sasani Hanedanını kuran Ardashir’in lakabı Babağ ile ilinti kurmaktadır.

Yurdumuzda yüzyıllardan beri yaşayan, 1934 yılında Soyadı Kanunundan sonra kimi Babani’yi sürdüren, kimi Büyükbabani soyadını tescil ettiren, biri Ortaköy diğeri Balat geçmişli olarak bilinen iki aile mensuplarıyla görüşmelerimiz yeni ufuklar açtı.

Ortaköy geçmişli Babaniler İstanbul’a İskenderun’dan geldiklerini, aile içi anlatılarda Pers-Irak kökenli olmaları ihtimalinin söylendiğini anlattılar. Baba ve ani sözcüklerinden hareketle bu sözcüğün ‘fakirlere yardım eden, fakir babası’ anlamında olabilme ihtimalini dile getirdiler.

Balat geçmişli Büyükbabanilere göre aile içi anılarda, atalarının muhtemelen Bet Amikdaş yıkıldıktan sonra Anadolu’ya geldikleri, yaklaşık 9. yüzyılda İstanbul’a yerleştikleri, son yüzyıllarda Balat semtinde ikamet edip inşaat müteahhitliği yaptıkları, Balat’ta merkez bir caddenin adının Büyükbabani olduğu anlatılırmış.

Sözlü beyanlara dayanan bu iki grup anının ortak kesişme noktası atalarının İspanya veya başka bir yere uğramaksızın Kutsal Topraklardan doğru Irak veya civarı bölgesine gelindiği hususudur.

İncelediğimiz Osmanlı Devlet Arşivlerinden anlaşılacağı üzere Baban Kuzey Irak’ta Şehrizor Eyaletine bağlı ve merkezi Süleymaniye olan bir yerleşim yeridir. Yörede Baban Aşireti’nin (Aşiret-i Baban) yaşadığı bu yöre Osmanlılar tarafından 1568 yılında fethedilmiş, 1738 yılına kadar Osmanlı Sancağı statüsünde, daha sonra Mondros Mütarekesine kadar Süleymaniye kentine bağlı olarak Bağdat veya Musul eyaletleri kapsamında yönetilmiştir. 

Tarihi somut bilgilerle aileler içi anlatılar özeti şöyle bir tablo yaşatmaktadır: Ailenin ataları Babil sürgünü sonrası kuzeye yönelmişler, Baban bölgesine yerleşmişler, Baban sözcüğüne -den anlamında İbranice son-ekini ekleyerek Babani (yani Baban’dan) soyadını benimsemişlerdir.

1948 yılında Meksiko’da yayınlanan Encyclopedia Judaica Castellana’nın yayıncı yönetmeni İstanbul’dan Meksika’ya göç eden İsaac Babani’dir. İlginç olan, söz konusu ansiklopedide Babani soyadına ayrıca yer verilmeyip bu konuda Venedik kökenli Bassani soyadına atıf yapılmasıdır.

Kaynaklar: Tahir Sezen (İlave yerler. Arif Torun) “Osmanlı Yer Adları”, Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Ankara, 2017, s. 54, 76 ve 704; Guggenheimer, 50;  EJCas.,2/12 ve 2/104, Prof Dr Nesim Büyükbabani ve Jozef Tari ile telefon görüşmeleri.

BENUZİGLİO - BENOZİLYO - BENOZİYO  

Oğlu anlamına gelen ‘ben’ ön-ekinden sonra kalan bölümün aslı Tevrat’ta rastlanan (Çıkış, 6:18) Uzziel’İin İtalyanca türevi Uziglio’dur. Koheth ben Levi’nin dördüncü oğlunun adı olan Uzziel ‘Tanrım Gücümdür’ anlamına gelir. (Bakınız Uziel) Ben Uzziel veya Benoziyo vb. soyadlarının karşılığı ‘Uzziel’in oğlu’dur. 

Kaynaklar: Guggenheimer, 88 ve 798; Hatfutsot/familynames.

DARON

Fransa’nın kuzeybatısında Mayenne bölgesinde Aron kasabasında oturan veya oradan gelen kişi anlamında De Aron’un kısaltmasıdır.

Patrick Hanks ayrıca, Latince ‘dominus’ sözcüğünden hareketle eski Fransızcada mevcut, günümüzde ise biraz da argo kapsamında kullanılan ‘daron’ (baba) ve ‘daronne’ (anne) deyimlerine de işaret eder.  

Kaynaklar: Dict.Hanks, 1/413.

SCHİNDLER

Bir görüşe göre Almanca ‘arduvaz’ anlamına gelen ‘schindel’den türemiş ve olan söz konusu malzemenin üreticisi veya satıcısı veya çatı yapıcısı anlamında bir meslek sıfatı olan bu lakap daha sonra soyadı olarak benimsenmiştir.

Bir diğer yaklaşım, Almanca ‘güzel’ karşılığı ‘schoen’ sözcüğünün Yiddişçesi ‘shein’ olarak bilinen bir kadın öz adından türemiş olabileceğidir.

Kaynaklar: Hatfutsot/familynames; Lars.Menk,658.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün
Yorum Yapmak için üye girişi yapın!Yorum yapabilmek için üye girişi yapmanız gerekiyor...
Üye Girişi yapmak için Tıklayın

İLGİLİ HABERLER

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Şalom TV GZ

MOZOTROS AİLESİ - İrvin Mandel

MOZOTROS AİLESİ - İrvin Mandel

TÜNELİN UCU - İzel Rozental

TÜNELİN UCU - İzel Rozental